Muzeum Lubuskie – Zagroda Młyńska

Zagroda Młyńska usytuowana jest w Bogdańcu, przy ul. Leśnej 37 i jako filia Muzeum Lubuskiego skupiona jest wokół działalności etnograficznej. Na jej terenie znajdują się trzy zabytkowe obiekty: młyn z 1826 roku, zwany Górnym Młynem, budynek gospodarczy oraz wozownia. W 1984 roku młyn wraz z przyległym terenem stał się własnością Muzeum Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim. W latach 2019 – 2023 przeprowadzono kompleksowy remont Zagrody Młyńskiej. Ekspozycje muzealne zrealizowane są we wszystkich wymienionych obiektach, jak i w plenerze.

Wystawy prezentują przede wszystkim kulturę ludową województwa lubuskiego, ze szczególnym uwzględnieniem tradycyjnej obróbki ziarna i powstawania chleba oraz historię Bogdańca, okolic, dzieje młyna, a także jego dawnych gospodarzy.

Budynek młyna
Budynek młyna charakteryzuje się zwartą, prostą bryłą. Jest to budynek parterowy, całkowicie podpiwniczony, zwieńczony wysokim dachem naczółkowym krytym dachówką. Zbudowany został na planie wydłużonego prostokąta. Posiada trzy kondygnacje – piwnicę,
parter i poddasze.

W przeciwieństwie do jednorodnej zwartej bryły budynku, wewnątrz, zarówno w jego rozplanowaniu, jak i układzie przestrzenno-funkcjonalnym występuje wyraźny podział na dwie części: większą – mieszkalną i mniejszą – młyńską, produkcyjną.

Mieszkanie młynarza
Młynarz w dawnej społeczności należał do wiejskiej elity finansowej, jego zasoby materialne były nieporównywalnie wyższe niż pozostałych mieszkańców wsi. Gospodarstwo rolne, podstawa utrzymania większości włościan, dla niego było dodatkowym źródłem dochodów. Stąd też mieszkanie młynarza było zasobniejsze. Dla zobrazowania, jak wyglądało mieszkanie młynarza, została dokonana rekonstrukcja następujących pomieszczeń: pokoju gościnnego przełomu XIX i XX wieku, kuchni wraz z komorą z okresu międzywojennego, sypialni wraz z łazienką łazienki z przełomu lat 1940/1950.

WYSTAWA „OD ZIARENKA DO BOCHENKA”
Na ekspozycji znajduje się m.in. żarno nieckowate z rozcieraczem oraz pięć kamieni pochodzących z wczesnośredniowiecznych żaren rotacyjnych, a także żarna rotacyjne powstałe na przełomie XIX/XX wieku.

Górny Młyn w Bogdańcu był napędzany kołem wodnym, a od 1936 turbiną wodną. Turbinę wspomagał wysokoprężny silnik spalinowy. Po wybuchu wojny we wrześniu w 1939 roku silnik spalinowy został zastąpiony elektrycznym. Centralnym punktem ekspozycji jest oryginalne wyposażenie młyna.

Dawne rzemiosło wiejskie
Nieodłącznym elementem krajobrazu kulturowego byli wyspecjalizowani rzemieślnicy. Ekspozycja „Rzemiosło wiejskie” znajduje się w dawnej oborze i prezentuje trzy warsztaty rzemieślnicze: rymarski, bednarski oraz kołodziejsko-stolarski.

Warsztat rymarski
Rymarstwo to technika wykonywania przedmiotów ze skóry. Rymarze zajmowali się wyrobem i naprawą uprzęży. Z odpowiednio wyprawionej skóry wytwarzali części uprzęży.

Ekspozycja przedstawia wyposażenie warsztatu z początku XX wieku na podstawie narzędzi pochodzących od dawnych rzemieślników z gminy Bogdaniec i Santok.

Warsztat bednarski
Bednarstwo to rzemiosło obejmujące wyrób naczyń drewnianych klepkowych, obręczowych.
Prezentowany warsztat bednarski zorganizowany został w dużej mierze na podstawie narzędzi pochodzących od dawnych bednarzy z gminy Bogdaniec. Ekspozycja przedstawia wyposażenie warsztatu z początku XX wieku. Warsztat stolarsko-kołodziejski Warsztat stolarsko-kołodziejski zorganizowany został w dużej mierze na podstawie narzędzi używanych przez Franciszka Dżumaka, stelmacha pochodzącego z Nadorożniowa w Tarnopolskim. Kołodziej/stelmach zajmował się wyrobem wozów i części do niego, a zwłaszcza kół. Ekspozycja przedstawia wyposażenie warsztatu z początku XX wieku.

Hodowla
Wystawa obejmująca zagadnienia chowu i pielęgnacji zwierząt – koni, krów, drobiu, pszczół – zorganizowana jest w dawnej stajni. Ekspozycja została wyposażona w sprzęt służący do karmienia i pielęgnacji zwierząt.

Rolnictwo
W budynku gospodarczym prezentują się narzędzia rolnicze z pierwszej połowy XX wieku takie jak radła, pługi i brony.

Transport
W dawnej wozowni budynku gospodarczego zaprezentowane są zabytki z zakresu transportu. Wśród środków transportu i komunikacji największe znaczenie w kulturze ludowej spełniały wozy – robocze i paradne. Na ekspozycji są przedstawione obiekty z tych dwóch grup oraz ich oprzyrządowanie.

Młocka
Młocka, czyli oddzielanie ziaren zbóż od kłosów pierwotnie odbywało się przy pomocy bydła pędzonego po zżętym zbożu, a czyszczenie przez odwiewanie plew na wietrze. Następnym etapem było używanie cepów – prostych narzędzi składających się z dwóch drążków. Dalszym udoskonaleniem było wynalezienie młocarni pod koniec XVIII wieku. Na ekspozycji w Zagrodzie Młyńskiej są zaprezentowane zarówno cepy, jak i młocarnie do młócenia zboża.

Kuźnia
W pomieszczeniu gospodarczym dawnej szkieletowej wozowni znajduje się ekspozycja będąca wyobrażeniem typowej kuźni znad dolnej Warty. Na kształt wnętrza kuźni złożyły się elementy wyposażenia z XIX / XX w. pozyskiwane sukcesywnie w warsztatach w Jeninie, Santoku, Nowej Wsi i Osiecku.

Gręplarnia
Osobne pomieszczenie zajmuje gręplarnia – maszyna służąca do oczyszczania, rozplątywania i
rozczesywania włókien wełny.